على رضى اللّه عنه ، گفته است : « أَنَا رَبَّانِيُّ هَذِهِ الْأُمَّةِ » « 1 » . جمع آن - رَبَّانِيُّون - است . خداى تعالى گويد : ( لَوْ لا يَنْهاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَ الْأَحْبارُ - 63 / مائده ) و ( كُونُوا رَبَّانِيِّينَ - 79 / آل عمران ) گفته شده - ربّانى - لفظى است در اصل سريانى ، چون تازه و بى سابقه است و در كلامشان از اين واژه كم و اندك يافت مىشود « 2 » . در آيه ( رِبِّيُّون كثير - 146 / آل عمران ) واژهء ربّى مثل ربّانى و رُبُوبِيَّة - مصدر است كه

--> ( 1 ) سخن على عليه السّلام را راغب رحمه اللّه در معنى چهارم - ربانى - يعنى كسى كه صفاتش منسوب به خداى تعالى است . ذكر مىكند كه ابن ابى الحديد معنى فوق را با لفظش در خطبهء شمارهء 107 تحت عنوان پيشامدها و حوادث ناگوار آينده آورده و اينطور است : على عليه السّلام مىفرمايد : اين تذهب بكم المذاهب و تتيه بكم الغياهب تخطئكم الكواذب و من اين تؤتون و انى تؤفكون ف لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ و لكلّ غيبة اياب فاسمعوا من ربانيكم و احضروه قلوبكم و استيقظوا ان هتف بكم : اين راه‌ها شما را به كجا مىبرد و تاريكيها چگونه حيرانتان مىسازد و دروغها چسان شما را مىفريبد و از كجا شما را مىآورند و چطور سرگردان مىشويد هر مدّتى را سرنوشتى و پايانى و هر غايبى را بازآمدنى است پس ، از عالم الهى و ربّانى خويش بشنويد و دلهاتان را براى پذيرش حقّ حاضر كنيد و چون شما را بانك برزند بيدار شويد . بعدا - ابن ابى الحديد در ذيل اين خطبه مىنويسد : « الرّبانى الّذى امرهم بالاستماع منه انّما يعنى به نفسه عليه السّلام و يقال رجال ربّانى اى متأله ، عارف بالرّب سبحانه و فى وصف الحسن ، لأمير المؤمنين عليه السّلام و كان و اللّه ربانى هذه الامّة و ذا فضلها و ذا قربتها و ذا سابقتها : يعنى : واژه - ربانى - كه به شنيدن سخن او فرمانشان مىدهد خود على عليه السّلام است مىگويند : رجل ربّانى : كسى كه به خدا پيوسته و عارف الهى بپروردگار سبحان است و در وصفى كه حسن بن على در بارهء امير المؤمنين عليه السّلام نموده آمده است كه به خدا سوگند او ربّانى اين امّت و صاحب فضل و قرابت و سابقهء آن بود » . ج 2 / 712 . پس حديث فوق به صورت « كان ربانى هذه الامّه » صحيح است كه راغب مفهوم و معناى آن را ذكر كرده . ( 2 ) تركيب واژه - ربّانى - چهار بار در قرآن آمده است آيات 63 و 46 / مائده و 146 و 79 / آل عمران . جواليقى از قول ابو عبيده مىنويسد كه او مىگويد اين كلمه عربى نيست عبرانى يا سريانى است از اين روى ابو عبيده هم پنداشته كه قبل از اسلام اعراب به اين واژه آشنائى نداشته‌اند سپس مىگويد : امّا ابو عبيده گفته است فقهاء و دانشمندان اسلامى با اين كلمه آشنا بوده و هستند ، از مردى كه عالم به كتابهاى دينى است شنيدم كه مىگويد : الرّبانيون : علمائى هستند كه به حلال و حرام و امر و نهى شريعت آگاه و عالمند . ابن منظور مىنويسد : الرّبانى كسى است كه خداى را مىپرستد اضافه شدن حرف ( ن ) براى مبالغه در نسبت است يعنى به شدّت پرستنده خداى است . سيبويه مىگويد ( الف و نون ) در - ربّانى - براى مخصوص گردانيدن علم خدا شناسى است نه چيز ديگرى گوئى كه معنايش - صاحب علم الرّب دون غيره من العلوم - است . ابن فارس هم آن را العارف بالرّب - معنى نموده . شيخ طريحى مىگويد : ربّانيون كسانى هستند كه در علم و عمل كاملند ، ابو الحسن احمد بن عيسى .